Sách vở và cuộc sống

Khi còn bé, tôi là một đứa trẻ hay đọc sách.

Ngày ấy, thế giới giải trí không phong phú như bây giờ, và bản thân tôi cũng chẳng có quyền lựa chọn. Cứ vớ được cuốn gì là tôi ngấu nghiến cuốn đó, bất kể hay hay dở, hợp tuổi hay không. Nhưng cũng may, sách vở thời ấy thuần khiết lắm, chẳng có những điều độc hại.

Sự may mắn của tôi còn được nhân lên gấp bội khi có một người cháu họ - gọi tôi bằng cậu - làm thủ thư tại Thư viện Tỉnh. Thế là, tôi nghiễm nhiên có một “kho báu” vô tận để vẫy vùng.

Hồi đó, tôi đọc bằng một sự nguyên sơ nhất: chỉ chăm chăm vào nội dung, cốt truyện để thỏa mãn trí tò mò, chứ chẳng hề biết đến khái niệm nghệ thuật vị nghệ thuật, phân biệt thể loại, hay thậm chí là ghi nhớ tên tác giả.

Đó hoàn toàn là một hành trình tự học, tự bơi, không có người hướng dẫn và cũng chẳng có định hướng nào.

Nhưng khi đã đi qua một chặng đường dài của cuộc đời, ngẫm kỹ lại, tôi mới thấy việc đọc sách vô tội vạ thời kỳ đó lại mang một giá trị vô giá. Nó giống như những cơn mưa dầm thấm lâu.

Từ năm lớp 2, tôi đã đọc rất thông và rất ít viết sai lỗi chính tả. Lớn hơn chút nữa, dù nét chữ không đẹp, nhưng các bài tập làm văn của tôi luôn đạt điểm cao và hay được cô đọc trước lớp, nhờ vốn từ phong phú.

Quan trọng hơn cả, những kiến thức, những lý lẽ đúng sai, những bài học nhân văn từ trang sách đã âm thầm ngấm sâu vào máu thịt, từng ngày một nhào nặn nên nhận thức, tư duy và nuôi dưỡng tâm hồn tôi.

Sách không chỉ cho tôi ngôn từ, sách cho tôi những điểm tựa tinh thần mà lúc bấy giờ tôi chưa gọi được thành tên.

Để rồi sau này, khi đối mặt với những giông bão hay khúc quanh của cuộc đời, những câu chuyện từ ngày xửa ngày xưa ấy bỗng nhiên thức giấc, trở thành chiếc la bàn định hướng cho tôi.

Câu chuyện con ngựa già

Tôi còn nhớ như in một câu chuyện ngụ ngôn mình từng đọc ngày ấy, một câu chuyện đã theo tôi suốt những năm tháng trưởng thành.

Ngày nọ, một con ngựa chẳng may rơi xuống chiếc hố sâu hoắm giữa cánh đồng. Trong nỗi sợ hãi và hoang mang tột cùng, nó chỉ biết cố sức hí vang, gửi vào không trung những tiếng cầu cứu tuyệt vọng.

Chủ nhân của nó - một người nông dân già - đứng lặng bên miệng hố, nét mặt trĩu nặng trầm tư. Ông trăn trở tìm đủ mọi cách để đưa con vật tội nghiệp lên, nhưng càng tính, càng thấy bất lực.

Cuối cùng, ông buông một tiếng thở dài cam chịu:

“Nó cũng đã già rồi, chẳng còn sức làm việc được bao lâu nữa. Mà cái hố này, ta cũng phải lấp lại thôi, để sau này không ai gặp tai nạn như thế này nữa.”

Nghĩ đoạn, ông gọi thêm mấy người hàng xóm đến giúp một tay. Những chiếc xẻng bắt đầu chuyển động. Từng nhát đất, cát, sỏi lạnh lùng được hất xuống lòng hố.

Ban đầu, con ngựa nhận ra ý định của họ, nó gào lên thảm thiết, giãy giụa điên cuồng.

Nhưng rồi… đột nhiên một sự im lặng kỳ lạ bao trùm.

Người nông dân tò mò cúi đầu nhìn xuống và không khỏi kinh ngạc trước cảnh tượng trước mắt. Mỗi khi một xẻng đất đổ xuống lưng, con ngựa lại gồng mình lắc mạnh, hất lớp đất sang một bên và đạp chân bước lên cao hơn một chút.

Từng xẻng, rồi lại từng xẻng đất tiếp tục dội xuống. Mỗi lần như thế, nó lại bình thản lắc mình và tiến thêm một bước.

Cho đến khi, trong sự ngỡ ngàng và khâm phục của tất cả mọi người, chú ngựa già bước ra khỏi miệng hố bằng một tư thế hiên ngang.

Việc của ta là bước tiếp

Cuộc đời chúng ta vốn dĩ cũng bước đi trên một quỹ đạo như vậy.

Sẽ có những lúc, ta vô tình hay hữu ý bị rơi vào những cái hố của riêng mình: đó là sự thất bại trong sự nghiệp, tổn thương trong tình cảm, hay là những định kiến, những lời nói ác ý và sự ruồng bỏ của người đời.

Người ta có thể ném vào ta bao nhiêu gạch đá, bao nhiêu bùn nhơ tùy ý họ. Nhưng quyền phản ứng lại thuộc về ta.

Nếu ta biết “lắc mình” để rũ bỏ những điều tiêu cực đó, và dùng chính nắm đất đá đang muốn chôn vùi mình làm bệ đỡ, ta sẽ bước lên một tầm cao mới.

Người kiên cường không phải là người mình đồng da sắt để không bị tổn thương, mà là người không bao giờ để những tổn thương chôn vùi đi lý trí và bước tiến của mình.

Chừng nào chân ta còn bước, chừng đó bóng tối vẫn ở phía sau.

Hãy để họ ném đá, việc của ta là bước tiếp. Bởi con đường của một người bản lĩnh, không bao giờ có chỗ cho sự dừng lại.