Chiếc hộp dưới gốc đa

Ngày xửa ngày xưa, ở một ngôi làng nhỏ thanh bình, có một cây đa cổ thụ khổng lồ đứng sừng sững ở đầu làng.

Tán lá của cây rộng đến nỗi có thể che mát cho cả trăm người. Cây không những che được nắng mà còn chắn được cả mưa cho dân làng, bởi vô vàn cành nhánh đan xen thành những tầng tầng, lớp lớp vươn cao, vươn xa, sum suê mát rượi.

Chim chóc khắp nơi đua nhau kéo về làm tổ, tranh giành nhau chí chóe suốt ngày…

Người dân trong làng gọi cây bằng cái tên đầy tôn kính: “Cụ Đa”.

Đối với lũ trẻ trong làng, đặc biệt là nhóm ba người bạn thân Mít, Tèo và Hoa, gốc Cụ Đa chính là thiên đường, nhưng cũng là một thế giới chứa đựng biết bao điều huyền bí đến si mê.

Mùa hè năm ấy, tiếng ve kêu râm ran khắp các vòm lá. Mít, Tèo và Hoa vừa trải qua một buổi chiều trốn ngủ trưa để đi hái trộm vườn ổi cuối làng, mặt đứa nào đứa nấy lấm lem bùn đất và mồ hôi.

Chúng ngồi túm tụm dưới bóng râm mát rượi của Cụ Đa.

“Này,” Tèo lên tiếng trước, mắt sáng rực, “tớ nghe ông nội kể Cụ Đa đã sống ở đây có nhẽ cũng vài trăm năm rồi. Cái gì Cụ cũng biết cơ nhé! Ngày xưa có lần vua Lê Thánh Tông được Cụ giấu trên tán lá khi bị giặc truy lùng đấy.”

Mít bình thản ngắt lời:

“Không phải ít thế đâu! Bố tớ ngày xưa được cụ nội đọc gia phả dòng họ, nói Cụ Đa này được chính tay Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng ươm trồng để tặng làng mình đấy. Vậy nên đối với Cụ Đa thì trăm năm chỉ là muỗi thôi!”

Hoa hào hứng reo lên:

“Hay là chúng mình gửi Cụ mỗi đứa một thứ gì đi? Để xem Cụ có giữ được cho chúng mình đến khi lớn lên không!”

Ý tưởng được thông qua ngay lập tức. Ba đứa trẻ chụm đầu lại thì thào bàn bạc, tranh cãi trong im lặng một hồi rồi nắm chặt tay nhau cùng hô to:

“Tớ thề, nếu nói cho người khác biết thì sẽ bị sâu răng”…

Xong xuôi mới chịu chia tay nhau ra về.

Chả hiểu chúng bàn bạc và chuẩn bị những gì, chỉ biết rằng chạng vạng tối hôm sau, khi dân làng đi làm đồng đã về hết, ba đứa lại hớn hở xuất hiện.

Trên tay chúng là một khối hộp bánh biscuit bằng sắt vuông vắn, dẹt dẹt, đi kèm với đủ thứ lỉnh kỉnh: thuổng, xà beng và cả một chiếc cuốc chim.

Cả ba đứa lúi húi chui tọt vào cái hõm trống hun hút trong lòng gốc Cụ Đa, kỳ cạch đào bới mãi. Cho đến khi cả làng đã lên đèn từ lúc nào, người ta mới thấy ánh đèn pin của chúng loang loáng rọi ra, ba bóng nhỏ liêu xiêu dắt nhau về…

Hai mươi năm sau

Năm tháng trôi qua như những cơn gió mùa hè, lướt nhanh qua tán cây đa.

Lũ trẻ lớn lên, mỗi người một ngã rẽ. Chỉ có mình Mít là rời làng, lên thành phố học tập rồi chật vật lập nghiệp nơi đất khách quê người.

Tiếng còi xe hối hả, những tòa nhà cao tầng và áp lực của cuộc sống đô thị đối với anh cứ lớn dần từng ngày, thay thế cho tiếng ve kêu và mùi hương hoa bưởi năm nào.

Anh bận rộn đến mức tạm quên mất những ước muốn của ngày thơ bé, quên mất cả mùi bùn đất và màu nắng của quê hương…

Bởi cuộc sống mưu sinh đối với một người đi lên từ đồng ruộng, chỉ từ hai bàn tay trắng nơi phố thị, luôn luôn là một cuộc chiến khốc liệt chứ đâu phải chuyện đùa.

Trong khi đó, Tèo và Hoa chọn ở lại quê nhà. Họ tiếp nối truyền thống của cha ông, quanh năm suốt tháng gắn bó với ruộng đồng, “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, dầm mưa dãi nắng để chắt chiu từng hạt lúa, củ khoai.

Mít lúc này đã là một kỹ sư bận rộn và ít được về quê.

Anh trở về làng vào một ngày đầu thu, gương mặt vẫn còn phảng phất nét mệt mỏi, rệu rã vì áp lực công việc. Bước đi trên con đường làng giờ đã rải nhựa phẳng phiu, tự dưng anh thấy nhớ thương da diết con đường đất cát mịn mát rượi bàn chân khi xưa.

Nhưng khi nhìn thấy bóng dáng Cụ Đa sừng sững từ đằng xa, tim anh bỗng đập mạnh liên hồi.

Cụ Đa vẫn ở đó, già nua hơn, tán lá có phần thưa thớt hơn trước, nhưng vòng tay bằng lá ấy vẫn rộng mở như đang chờ đón đứa con đi xa trở về.

Thật kỳ lạ, dưới gốc cây, anh gặp lại Hoa và Tèo vừa đi làm ruộng về, đang ngồi nghỉ chân đúng ngay vị trí ngày xưa.

Họ nhìn nhau ngỡ ngàng, rồi bật cười trong nước mắt vì nhận ra những nét quen thuộc trên khuôn mặt đã hằn vết thời gian của nhau…

“Cậu có nhớ…” Tèo ngập ngừng, bàn tay thô ráp vuốt ve một đoạn rễ xù xì của Cụ Đa, “…bọn mình vẫn chờ cậu.”

Trong khoảnh khắc ấy, ký ức về “cuộc hội nghị bí mật” của ba đứa năm xưa chợt tràn về trong tâm trí Mít như một thước phim quay chậm.

Ngày hôm đó, ba đứa đã giao ước sẽ bỏ vào chiếc hộp sắt một “báu vật” quý giá nhất của tuổi thơ mình.

Mít bỏ vào một viên bi thủy tinh màu xanh ngọc đẹp nhất mà cậu đã thắng được trong trận đấu bi nảy lửa liên xóm.

Hoa cẩn thận đặt vào một bông hoa bưởi đã ép khô thơm dịu - kỷ niệm về những buổi chiều muộn được bà nội gội đầu cho bằng nước lá.

Tèo suy nghĩ hồi lâu rồi quyết định chọn chiếc sáo trúc nhỏ tự gọt. Dẫu tiếng kêu còn chưa thật thanh thoát nhưng đó là món quà đầu tiên bố làm cho cậu, món quà mà biết bao lần trên lưng trâu hay những đêm trăng sáng, cậu đã say sưa thổi lên những giai điệu thiết tha, réo rắt mà không biết chán.

Chúng đã đào một cái hố sâu trong lòng Cụ Đa, cẩn thận chôn chiếc hộp xuống và cùng nhau thề:

“Khi nào chúng ta lớn lên, tóc không còn để chỏm, chúng ta sẽ quay lại đây mở hộp!”

Không cần nói thêm lời nào nữa, ba người bạn mượn một chiếc cuốc nhỏ. Họ cùng chui vào cái hõm năm xưa, cẩn thận đào bới và đưa chiếc hộp ra ngoài ánh sáng.

Chiếc hộp sắt năm nào giờ đã hoen gỉ hoàn toàn, lớp sơn ngoài bong tróc. Nhưng khi nắp hộp vừa bật mở, những “báu vật” của tuổi thơ hiện ra khiến tất cả lặng người.

Viên bi của Mít vẫn lấp lánh nguyên vẹn dưới ánh nắng hanh vàng.

Bông hoa bưởi của Hoa tuy đã mục thành bột vụn nhưng dường như vẫn thoảng lên mùi hương của ký ức.

Và chiếc sáo trúc của Tèo dù đã xỉn màu thời gian nhưng kiểu dáng vẫn vẹn nguyên như cũ.

Cầm viên bi thủy tinh mát rượi trên tay, Mít bỗng nhiên bật khóc nức nở như một đứa trẻ. Anh nhìn sang hai người bạn lấm lem bùn đất của mình, rồi nhìn lại bản thân.

Anh nhận ra bấy lâu nay mình mải miết chạy theo những giá trị xa xôi, những hào nhoáng của phố thị mà quên mất rằng: chính sự hồn nhiên, lòng kiên nhẫn và tình bạn mộc mạc dưới gốc đa làng này, cùng bộ rễ sâu cắm vào đất mẹ, mới là thứ định hình nên con người anh hôm nay.

Bài học sâu sắc dành cho các bạn nhỏ

Lời thì thầm của Cụ Đa: quê hương và tuổi thơ giống như gốc rễ của một cái cây.

Cây có thể lớn lên, cành lá có thể vươn cao và bay xa đến đâu, nhưng nếu không có bộ rễ cắm sâu vào lòng đất mẹ, cây sẽ không thể đứng vững trước giông bão cuộc đời.

Các bạn nhỏ ạ, hãy trân trọng từng buổi trưa hè, từng trò chơi nhỏ và những người bạn ấu thơ của mình.

Dù sau này các em có chọn đi xa lập nghiệp hay ở lại gắn bó với mảnh đất quê hương, thì chính những ký ức ngọt ngào, giản dị ấy vẫn sẽ luôn là “chiếc hộp báu vật” vô giá, tiếp thêm sức mạnh và sưởi ấm trái tim các em mỗi khi mệt mỏi.

Đọc tiếp phần 2: Cụ Đa và con đường của đất.

Chương Mỹ, 23/5/2026

Lê Thế Điệp