Cụ Đa và con đường của đất

(Chiếc Hộp Dưới Gốc Đa Phần 2)

Nếu chưa đọc phần đầu, mời bạn xem lại: Chiếc hộp dưới gốc đa.

Sau ngày Mít ôm gói hành lý lên thành phố, ngôi làng nhỏ của Tèo và Hoa cũng bắt đầu cuốn vào một cơn lốc mang tên “Cánh đồng cao sản”…

Chỉ trong vài năm, những con trâu lững thững đi trên đường làng dần thưa vắng và thất nghiệp, thay vào đó là tiếng máy cày, máy gặt gầm vang trên từng thửa ruộng.

Người ta không còn phải còng lưng nhổ cỏ, vì đã có những chai thuốc làm cho cỏ chết chỉ trong một đêm và không thể mọc lên nữa. Những bao phân bón làm cho củ khoai to hơn, bông lúa nặng hạt hơn hạt lúa tự nhiên gấp nhiều lần. Ai ai cũng hồ hởi vì sự tiện lợi và năng suất chưa từng có.

Thế nhưng, niềm vui ngắn chẳng tày gang. Tèo và Hoa bắt đầu nhận ra những điều đáng sợ. Con mương ngày xưa ba đứa hay cùng nhau kéo te, bắt cua, mò ốc giờ nước chuyển sang màu đen kịt, sực mùi hóa chất, không còn một bóng chú cá cờ hay chú cua đồng nào sống sót. Đất ruộng sau vài vụ ngậm thuốc bón thúc bỗng trở nên chai cứng, nứt nẻ và bạc trắng như một người bệnh kiệt sức. Cả ngôi làng quanh năm thơm mùi rơm rạ, nay lúc nào cũng thoang thoảng mùi thuốc trừ sâu khét lẹt.

“Chúng ta không thể làm ruộng kiểu giết chết đất thế này được, Hoa ạ,” Tèo đứng trên bờ ruộng, nhìn dòng nước váng dầu mà thở dài…

Hai người bạn quyết định đi ngược lại số đông. Họ từ bỏ những chai thuốc tiện lợi, quay về với cách làm truyền thống: ủ phân hữu cơ, nhổ cỏ bằng tay, và dùng thảo mộc để xua đuổi sâu bệnh. Họ muốn làm ra những nông sản thực sự “sạch” và lành tính.

Nhưng, lòng tốt giữa thời buổi giá lúa gạo lúc cao lúc thấp thật không dễ dàng gì. Ruộng của người ta dùng thuốc thì lúa lên nhanh và xanh mơn mởn, hạt mẩy và đều chằn chặn. Ruộng của Tèo và Hoa thì sâu cắn mất một nửa, năng suất sụt giảm, củ khoai củ sắn đào lên tuy ngọt lịm nhưng đã bé nhỏ lại còn sần sùi…

Người trong làng đi qua nhìn họ bằng ánh mắt giễu cợt: “Thời buổi nào rồi mà còn rước khổ vào thân, ôm cái nghèo vào người!”

Có những mùa vụ thất thu, tiền bán lúa không đủ bù tiền công, Tèo và Hoa ngồi bần thần bên hiên nhà. Tiền làm lụng cả năm không đủ chi tiêu cho mỗi gia đình, sự cô độc khi đi ngược dòng người và cả nỗi hoài nghi chính bản thân khiến hai người bạn kiệt sức.

Lòng thiện lương của họ đứng trước thử thách khốc liệt: Liệu có nên buông xuôi, cứ dùng thuốc như bao người cho nhàn thân, cho nhanh giàu?

Mỗi lần bế tắc và mệt mỏi đến mức muốn bỏ cuộc ấy, bước chân của Tèo và Hoa lại tự khắc dẫn lối đưa họ về bên Cụ Đa.

Cụ Đa lúc này, dù xung quanh đã bị vây bọc bởi những ngôi nhà bê tông cao tầng, tán lá có phần thưa thớt đi vì khói bụi ô nhiễm, nhưng gốc rễ của Cụ vẫn bám sâu, vững chãi vào lòng đất mẹ. Mỗi khi Tèo và Hoa ngồi tựa lưng vào lớp vỏ xù xì, xoa tay lên những vết chai sần của rễ cây, một luồng khí mát lành và bình yên lạ kỳ lại chạy dọc cơ thể họ.

Trong tiếng gió rì rào qua tán lá, họ như nghe thấy lời vỗ về của Cụ Đa: “Các con nhìn xem, để có được tán lá xanh chắn mưa che nắng cho làng suốt trăm năm qua, ta đã phải cắm rễ thật sâu, uống nguồn nước ngầm thanh khiết nhất và kiên nhẫn qua bao mùa giông bão. Cây muốn vững thì rễ phải sạch. Con đường các con đang đi chính là đang gìn giữ cái rễ cho mảnh đất này. Đừng nản lòng…”

Chính sự ôm ấp, nâng vực âm thầm của Cụ Đa đã tiếp thêm dũng khí cho hai người bạn. Họ nhận ra, nếu họ cũng buông xuôi, thì quê hương này sẽ không còn một mảnh đất nào lành lặn cho con cháu mai sau.

Họ lại đứng dậy, tiếp tục ra đồng. Tèo tỉ mẩn gọt thêm một chiếc sáo trúc, những đêm trăng lại thổi lên giai điệu quê hương như làn gió mát lành động viên tinh thần. Hoa lại tự tay thu hoạch những bông hoa bưởi, hoa nhài sạch để ướp trà. Những bó rau không một giọt thuốc sâu, những hạt gạo dẻo thơm thuần khiết do hai người làm ra ban đầu chỉ có vài người mua, rồi tiếng lành đồn xa. Người ta bắt đầu nhận ra giá trị của thứ nông sản được làm ra từ dòng nước sạch và cái tâm trong sáng.

Người thành phố tìm về mua sản phẩm của Tèo và Hoa ngày một đông. Họ tìm thấy ở đó không chỉ là thức ăn ngon, mà là cả một bầu trời sức khỏe và sự an tâm.

Hai mươi năm vật lộn với đất đai, Hoa và Tèo tuy làn da đã sạm đen vì nắng gió, đôi bàn tay thô ráp chai sần, nhưng ánh mắt họ vẫn vẹn nguyên nét trong trẻo, hiền lành của những đứa trẻ dưới gốc đa năm nào. Họ đã chiến thắng trận chiến mưu sinh khốc liệt bằng chính lòng thiện lương và sự kiên định của mình.

Để rồi, vào cái ngày đầu thu định mệnh ấy, khi họ đang ngồi nghỉ chân dưới bóng Cụ Đa sau một ngày gặt hái, họ đã gặp lại Mít - người bạn năm xưa dứt áo ra đi, nay trở về với mái tóc điểm bạc và một trái tim đầy mệt mỏi. Khi chiếc hộp gỉ sét được mở ra, nhìn bông hoa bưởi khô của Hoa và chiếc sáo trúc của Tèo, Mít hiểu rằng, hai người bạn của mình không chỉ giữ lại những báu vật tuổi thơ, mà họ đã dùng cả tuổi trẻ để bảo vệ cho “bộ rễ” của quê hương luôn sạch sẽ và xanh tươi.

Bài học sâu sắc dành cho các bạn nhỏ

Lời thì thầm tiếp theo của Cụ Đa:

Các bạn nhỏ đáng yêu của ta, cuộc sống ngoài kia luôn vận động và thay đổi mỗi ngày. Sẽ có những lúc những thứ hiện đại, nhanh chóng và lợi ích trước mắt cám dỗ các em, khiến các em quên đi việc phải bảo vệ thiên nhiên và giữ gìn lòng tốt.

Những lúc mệt mỏi hay bị người khác chê cười vì làm điều đúng đắn, hãy nhớ về câu chuyện của chú Tèo, cô Hoa. Hãy dũng cảm chọn con đường “sạch” - sạch từ thức ăn cho đến tâm hồn. Bởi vì, chỉ có lòng thiện lương và tình yêu thuần khiết với vạn vật xung quanh mới là sức mạnh lớn nhất giúp các em đứng vững trước mọi giông bão cuộc đời.

Các bạn nhỏ ơi: cuối tuần này hãy cùng bố mẹ nhặt rác trên bờ mương, hoặc trồng một cây xanh nhé. Đó là cách mình giúp rễ của Cụ Đa thở đấy.

Chương Mỹ 24/5/2026

Lê Thế Điệp.